داروهای لاغری محبوب ممکن است بینایی سالمندان دیابتی را تهدید کنند

یافته‌های حاصل از مطالعه‌ی گسترده‌ای مشخص کرد که داروهای کاهش وزن ممکن است خطر ابتلا به تباهی لکه زرد وابسته به سن را در بیماران دیابتی، حداقل دو برابر کنند.

داروهای آگونیست گیرنده‌ی پپتید شبه‌گلوکاگون ۱ (GLP-1RA)، که در اصل برای درمان بیماران دیابتی ساخته شده‌اند، نحوه‌ی درمان چاقی را دگرگون کرده‌اند و شواهد رو‌به‌رشدی نیز درباره‌ی فواید سلامتی گسترده‌تر آن‌ها وجود دارد. این داروها به کاهش سطح قند خون، کند‌کردن روند گوارش و کاهش اشتها کمک می‌کنند.

به‌ گزارش گاردین، دانشمندان دانشگاه تورنتو داده‌های پزشکی بیش از یک میلیون نفر از ساکنان استان اونتاریو را که دیابت داشتند، بررسی کردند و در میان آن‌ها ۴۶٬۳۳۴ بیمار را شناسایی کردند که میانگین سنی‌شان ۶۶ سال بود و برایشان داروهای GLP-1RA تجویز شده بود. تقریباً همه‌ی این افراد (۹۷٫۵ درصد) از داروی سمگلوتاید و تنها ۲٫۵ درصد از لیکسسناتاید استفاده می‌کردند.

در مطالعه هیچ برند خاصی از داروها حذف نشده بود، اما از آن‌جا که داروی وِگووی تازه در نوامبر ۲۰۲۱ در کانادا آن‌هم عمدتاً برای کاهش وزن تأیید شده، به احتمال زیاد بیشتر استفاده‌کنندگان از داروی سمگلوتاید در این تحقیق، در واقع از اوزمپیک استفاده می‌کرده‌اند که برای درمان دیابت تجویز می‌شود.

برای هر بیماری که از سمگلوتاید یا لیکسسناتاید استفاده می‌کرد، دو بیمار دیگر که دیابت داشتند اما این داروها را مصرف نمی‌کردند و از نظر ویژگی‌هایی مثل سن، جنسیت و شرایط سلامتی مشابه بودند، به‌عنوان گروه کنترل انتخاب شدند. سپس محققان بررسی کردند که طی سه سال، چه تعداد از این بیماران به دژنراسیون ماکولا از نوع نئواسکولار وابسته به سن مبتلا شدند. نتایج نشان داد بیمارانی که دست‌کم به‌مدت شش ماه از سمگلوتاید یا لیکسسناتاید استفاده کرده بودند، دو برابر بیشتر از گروه کنترل در معرض ابتلا به این بیماری چشمی قرار داشتند.

نتایج تحقیق همچنین نشان داد آن‌هایی که بیش از ۳۰ ماه از داروهای GLP-1RA استفاده کرده بودند، بیش از سه برابر بیشتر درمعرض خطر بودند. محققان دریافتند که بیماران دیابتی که سن بالاتری داشتند یا سابقه‌ی سکته مغزی در پرونده‌شان بود، اگر از این داروها استفاده می‌کردند، با خطر بسیار بیشتری برای ابتلا به دژنراسیون ماکولا از نوع نئواسکولار مواجه می‌شدند.

پاپوویچ ادامه داد: «بر اساس داده‌های ما، توصیه می‌کنم هنگام تجویز این داروها[ی لاغری] برای بیماران دیابتی مسن‌تر یا کسانی که سابقه‌ی سکته مغزی دارند، احتیاط بیشتری صورت گیرد، چرا که در هر دو گروه، خطر ابتلا به این بیماری چشمی بیشتر گزارش شده است.»

برایان وندربییک، دانشیار چشم‌پزشکی در بیمارستان دانشگاه پنسیلوانیا، در سرمقاله‌ای که مطالعه را همراهی می‌کرد، گفت یافته‌ها نشان می‌دهد که ممکن است تعداد زیادی از بیماران در معرض خطر باشند. او افزود: «یافته‌ها نشان می‌دهند که ممکن است از میان هر هزار نفر مصرف‌کننده‌ی داروهای GLP-1RA، یک نفر ممکن است نسبت به بیماران غیرمصرف‌کننده داروها، به دژنراسیون ماکولای وابسته به سن مبتلا شود. اگر این خطر در میلیون‌ها مصرف‌کننده گسترش یابد، تعداد افراد آسیب‌دیده ممکن است بسیار قابل‌توجه باشد.»

وندربییک اضافه کرد که باید بررسی شود آیا این خطر فقط برای بیماران دیابتی وجود دارد یا اینکه افرادی که داروهای GLP-1RA را برای کاهش وزن یا دلایل دیگر مصرف می‌کنند هم به‌طور مشابه در معرض خطرند. او تأکید کرد: «در حالی که بدون شک فواید این داروها زیاد است، پزشکان هنگام تجویز باید به عوارض چشمی واقعی و جدی آن‌ها نیز توجه داشته باشند.»

بااین‌حال، شرکت نوو نوردیسک اعلام کرده است که داروهای مورد نظر در چارچوب برنامه‌های توسعه بالینی گسترده و شامل کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌شده مورد بررسی قرار گرفته‌اند و تاکنون تفاوت قابل‌توجهی در بروز دژنراسیون ماکولا بین گروه دارو و دارونما مشاهده نشده است. بنابراین، در حال حاضر این شرکت رابطه‌ی علّی بین مصرف آگونیست‌های گیرنده‌ی GLP-1، مانند سماگلوتاید و دژنراسیون ماکولا وابسته به سن را تأیید نمی‌کند.

مقاله در نشریه‌ی علمی JAMA Ophthalmology به چاپ رسیده است.