خمیازه چگونه جریان مایعات مغز را تغییر می‌دهد؟ یافته‌های تازه MRI

به گفته پژوهشگران دانشگاه New South Wales استرالیا، این یافته‌ها می‌تواند سرنخ مهمی برای درک چرایی تکامل توانایی خمیازه کشیدن در انسان و بسیاری از گونه‌های دیگر ارائه کند.

به گزارش بیکینگ و به نقل از Sciencealert، در این مطالعه، تیم تحقیقاتی با بهره‌گیری از تصویربرداری ام‌آر‌آی، سر و گردن ۲۲ داوطلب سالم را در شرایط مختلف بررسی کردند؛ شرایطی که شامل خمیازه کشیدن، تنفس عمیق، فروخوردن خمیازه و تنفس عادی بود.

از آنجا که خمیازه کشیدن و تنفس عمیق از نظر مکانیزم‌های فیزیولوژیکی شباهت‌هایی دارند، انتظار می‌رفت الگوهای ثبت‌شده در اسکن‌ها نیز مشابه باشند. با این حال، نتایج تفاوتی کلیدی را آشکار کرد: برخلاف تنفس عمیق، خمیازه کشیدن باعث می‌شود مایع مغزی‌نخاعی (CSF) از مغز دور شود.

آدام مارتیناک، متخصص علوم اعصاب، در گفت‌وگو با جیمز وودفورد از مجله نیوساینتیست توضیح داد: «در خمیازه، حرکت مایع مغزی‌نخاعی دقیقاً در جهت مخالف تنفس عمیق اتفاق می‌افتاد.» او افزود: «واقعاً انتظار مشاهده چنین تفاوتی را نداشتیم.»

البته این الگو در همه موارد مشاهده نشد و در مردان کمتر به چشم می‌خورد؛ موضوعی که پژوهشگران احتمال می‌دهند به تداخل ناشی از خود دستگاه اسکن مربوط باشد.

تحلیل داده‌ها همچنین نشان داد که هم تنفس عمیق و هم خمیازه کشیدن، جریان خون خروجی از مغز را افزایش می‌دهند و در نتیجه فضای بیشتری برای ورود خون تازه فراهم می‌شود. با وجود این، جهت جریان خون در اثر خمیازه تغییر نمی‌کند. در مراحل ابتدایی خمیازه، جریان خون شریانی کاروتید به مغز تا حدود یک‌سوم افزایش می‌یابد؛ موضوعی که می‌تواند شواهدی از کارکردهای چندگانه این رفتار ارائه دهد.

از سوی دیگر، مشخص شد هر یک از شرکت‌کنندگان الگوی خمیازه‌ کشیدن منحصربه‌فردی دارند که در هر بار تکرار، به‌طور دقیق دنبال می‌شود. این یافته نشان می‌دهد انسان‌ها دارای «مولد الگوی مرکزی» هستند که نحوه خمیازه کشیدن آن‌ها را تعیین می‌کند.

پژوهشگران در مقاله خود می‌نویسند: «این انعطاف‌پذیری می‌تواند تفاوت الگوهای خمیازه میان شرکت‌کنندگان را توضیح دهد، در حالی که همچنان یک الگوی قابل تشخیص و مختص هر فرد حفظ می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد الگوهای خمیازه آموخته‌شده نیستند، بلکه بخشی ذاتی از برنامه‌ریزی عصبی محسوب می‌شوند.»

پرسش اساسی بعدی این است که این یافته‌ها چه معنایی دارند و چرا خمیازه، در ارتباط با مایع مغزی‌نخاعی که نقش حیاتی در عملکرد روان سیستم عصبی مرکزی، انتقال مواد مغذی و دفع مواد زائد دارد، تا این اندازه با تنفس عمیق متفاوت عمل می‌کند.

یکی از فرضیه‌هایی که محققان مطرح کرده‌اند، نقش احتمالی خمیازه در پاکسازی مغز است. فرضیه دیگر نیز به عملکردی شبیه خنک‌سازی مغز اشاره دارد.

به نظر می‌رسد خمیازه ارتباط تنگاتنگی با مغز و سیستم عصبی مرکزی دارد؛ برای نمونه، معمولاً مغزهای بزرگ‌تر با خمیازه‌های طولانی‌تر همراه هستند. شاید این جزئیات نکات جالبی باشند که بتوان دفعه بعد هنگام یک خمیازه طولانی، با اطرافیان در میان گذاشت.

با وجود آنکه خمیازه رفتاری شایع در گونه‌های مختلف است و در میان انسان‌ها و حیوانات خاصیتی مسری دارد، همچنان پدیده‌ای نسبتاً رازآلود با هدفی عمدتاً نامشخص به شمار می‌رود.

پژوهشگران در پایان تأکید می‌کنند: «خمیازه کشیدن رفتاری بسیار سازگارانه به نظر می‌رسد و انجام مطالعات بیشتر درباره اهمیت فیزیولوژیکی آن می‌تواند به درک بهتر هموستاز سیستم عصبی مرکزی کمک کند.»