بحران نیروی انسانی در ناسا؛ رومن شاید آخرین تلسکوپ فضایی پرچمدار آمریکایی باشد

تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن، پس از پرتاب موفق در اوایل ماه گذشته، اکنون در مسیر رسیدن به مدار نهایی خود در فاصله حدود ۱٫۶ میلیون کیلومتری زمین قرار دارد. اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش برود، این تلسکوپ ۴٫۳ میلیارد دلاری ناسا تا پایان سال نخستین تصاویر و داده‌های علمی خود را ارسال خواهد کرد و به یکی از مهم‌ترین رصدخانه‌های فضایی نسل جدید تبدیل خواهد شد.

اما هم‌زمان با آغاز سفر رومن، نگرانی‌هایی جدی درباره توانایی ناسا برای ساخت تلسکوپ‌های مشابه در آینده شکل گرفته است. مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا در مریلند که بخش عمده‌ی طراحی و ساخت رومن در آن انجام شد، درطول سال‌های اخیر شمار چشمگیری از نیروی انسانی و زیرساخت‌های خود را از دست داده است.

مجله ساینتیفیک آمریکن در گزارشی تازه با برخی از کارکنان کنونی و سابق گادرد گفت‌وگو کرده تا تصویری از وضعیت کنونی این مرکز ترسیم کند. این افراد می‌گویند کاهش نیرو و تعطیلی آزمایشگاه‌ها به اندازه‌ای گسترده بوده که گادرد شاید دیگر نتواند تلسکوپی در مقیاس رومن را به‌تنهایی بسازد.

از مارس ۲۰۲۰ تا ژانویه ۲۰۲۵، تعداد کارکنان دولتی و پیمانکاران گادرد با کاهش تقریباً ۴۰ درصدی، از ۱۰هزار نفر به ۶هزار نفر رسید. هرچند مدیران بعداً ۶۰۰ نفر را دوباره استخدام کردند، هم‌زمان چند آزمایشگاه مخصوص آزمایش و توسعه فناوری تعطیل و برخی تیم‌های مهندسی منحل شدند.

براساس گزارش دفتر پاسخگویی دولت آمریکا (GAO)، ناسا درطول یک سال حدود یک‌پنجم کارکنان رسمی خود را از دست داده و این کاهش نیرو بیش از ۲۰ پروژه بزرگ را تحت تأثیر قرار داده است. گادرد، مرکز پرواز فضایی مارشال و آزمایشگاه پیش‌رانش جت از مراکزی بودند که بیشترین تعدیل نیرو را تجربه کردند. در مجموع، ۱۴ مأموریت مرتبط با این سه مرکز در معرض لغو یا تأخیر قرار گرفته‌اند.

کنگره آمریکا تاکنون بیشتر پیشنهادهای کاخ سفید برای کاهش بودجه علمی ناسا را رد کرده است، اما کارکنان کنونی و سابق همچنان درباره پیامدهای کاهش نیرو و از دست‌رفتن تخصص‌ها هشدار می‌دهند. یکی از مهندسان سابق گادرد که هفت سال در این مرکز کار کرده بود، می‌گوید «زنجیره» پروژه‌های آینده که زمانی امکان ساخت مداوم فضاپیماها را فراهم می‌کرد، اکنون بسیار کوچک‌تر شده است. او پس از تعطیلی ناگهانی آزمایشگاه محل کارش در نوامبر ۲۰۲۵، گادرد را ترک کرد.

در ماه نوامبر نیز آزمایشگاه پیش‌رانش گادرد تعطیل شد؛ مرکزی که مسئولیت ساخت مخازن سوخت، شیرها و پیشرانه‌های رومن و دیگر فضاپیماها را برعهده داشت. تعداد اعضای تیم مهندسی پیش‌رانش گادرد از ۳۰ نفر به تنها هفت نفر کاهش یافت. در ژانویه، ساختمان کتابخانه گادرد نیز که هزاران مجله و سند تاریخی مرتبط با پروازهای فضایی را در خود نگهداری می‌کرد، تعطیل شد.

ناسا برای برخی از این اقدامات دلایلی ارائه کرده است. به گفته مقام‌های سازمان، اتاق بدون پژواک از سال ۱۹۹۷ ارتقا نیافته و تجهیزات آن فرسوده شده بودند. آزمایش‌های آینده قرار است در تأسیسات مشابه مرکز تحقیقات لانگلی انجام شوند. درباره آزمایشگاه پیش‌رانش گادرد نیز ناسا می‌گوید تجهیزات پیش‌رانش اکنون با کارایی بیشتر از بخش خصوصی قابل خریداری است و گادرد همچنان طراحی و یکپارچه‌سازی سامانه‌ها را انجام خواهد داد.

بااین‌حال، برخی کارکنان می‌گویند مشکل اصلی فقط ساختمان‌ها و تجهیزات نیست، بلکه از دست‌رفتن تخصص انسانی است. مارگارت ساموئلز، دانشمند مواد و مهندس پژوهشی گادرد، می‌گوید ارزش واقعی این مرکز در حجم عظیم تخصصی بود که در آن جمع شده بود و جایگزین‌کردن این دانش زمان زیادی می‌برد. یکی از مهندسان بازنشسته نیز می‌گوید بسیاری از مهارت‌ها و تجربه‌های کلیدی مهندسی از بین رفته‌اند.

نگرانی‌ها درباره توانایی گادرد برای اجرای پروژه‌های آینده به کنگره و نهادهای مستقل نیز رسیده است. آکادمی ملی علوم، مهندسی و پزشکی آمریکا مأمور شده است بررسی کند آیا گادرد همچنان تجهیزات، نیروی انسانی و زیرساخت لازم برای پروژه‌های علمی پیشرفته و مأموریت‌های فضایی سرنشین‌دار آینده را در اختیار دارد یا خیر. گزارش این بررسی قرار است در ماه دسامبر منتشر شود.

در حال حاضر گادرد مأموریت پرچم‌دار بزرگی در مرحله ساخت ندارد؛ اما در برنامه‌ریزی رصدخانه دنیاهای سکونت‌پذیر (HWO) مشارکت دارد؛ تلسکوپی که ممکن است در دهه آینده یا بعدتر برای مطالعه سیاره‌های فراخورشیدی بالقوه شبیه زمین پرتاب شود. مهندسان گادرد همچنین در حال ساخت طیف‌سنج جرمی برای مأموریت دراگون‌فلای به مقصد تیتان هستند و در توسعه مأموریت داوینچی به مقصد زهره نیز نقش دارند.

با وجود اختلاف‌نظر درباره وضعیت کنونی مرکز، تقریباً همه دیدگاه‌های مطرح‌شده بر یک نکته تأکید دارند: ساخت دوباره ظرفیت‌های علمی و مهندسی گادرد در صورت امکان، زمان زیادی خواهد برد. برخی کارکنان می‌گویند تجهیزات و نیروی انسانی ازدست‌رفته را نمی‌توان به‌سادگی با بودجه بیشتر جایگزین کرد، زیرا دانش و تجربه‌ای که درطول دهه‌ها در یک مرکز جمع شده، به‌سرعت قابل بازسازی نیست.

آیا رومن واقعاً یکی از آخرین شاهکارهای مرکز فضایی گادرد در عصر ساخت رصدخانه‌های بزرگ فضایی خواهد بود یا شاهکارهای دیگر همچنان در راه‌اند؟ آینده نشان خواهد داد.