بازنگری در انگل معروف گربه؛ آیا توکسوپلاسما گوندی واقعاً رفتار میزبانش را تغییر می‌دهد؟
بازنگری در انگل معروف گربه؛ آیا توکسوپلاسما گوندی واقعاً
رفتار میزبانش را تغییر می‌دهد؟
انگل تک‌سلولی توکسوپلاسما گوندی (Toxoplasma gondii) که عامل بروز توکسوپلاسموز است، عمدتاً به‌دلیل توانایی احتمالی در دستکاری رفتار میزبانانش شناخته می‌شود. گمان می‌رود این انگل با دگرگون‌کردن رفتار جانوران، شانس رسیدن آن‌ها به گربه‌ها را بالا می‌برد؛ چراکه برای تکمیل چرخه زیستی خود ناگزیر است به بدن گربه‌سانان راه یابد.
اما اندرو داوینک، جانورشناس در کالج ویتون در ماساچوست، در مقاله‌ای تحلیلی می‌گوید شاید بخشی از این تصویر حاصل اشتباه‌گرفتن علت و معلول باشد. به گفته‌ی او، ممکن است حیواناتی که ذاتاً رفتارهای پرخطرتر و جسورانه‌تری دارند، از ابتدا بیشتر در معرض توکسوپلاسما گوندی قرار بگیرند؛ نه اینکه عفونت باعث چنین رفتارهایی شود.
داوینک در مقاله‌ی خود می‌نویسد: «همبستگی میان عفونت و رفتار، به‌تنهایی نمی‌تواند دستکاری رفتاری را اثبات کند.»
توکسوپلاسما گوندی تقریباً می‌تواند در همه‌ی مهره‌داران خون‌گرم زندگی کند، اما برای جفت‌گیری و تولیدمثل باید سرانجام به گربه‌ها برسد. همین موضوع باعث شده پژوهشگران افزایش رفتارهای پرخطر در حیوانات آلوده را به‌عنوان سازوکاری احتمالی برای افزایش احتمال مواجهه با گربه‌ها بررسی کنند.
موش‌های آلوده ممکن است بیزاری معمول از بوی گربه را از دست بدهند و جذب بوی ادرار گربه شوند
برای مثال، موش‌های آلوده ممکن است بیزاری معمول خود از بوی گربه را از دست بدهند و حتی جذب بوی ادرار گربه شوند. در حیوانات بزرگ‌تر نیز ارتباط‌هایی میان عفونت و رفتارهای پرخطر گزارش شده است. عفونت در شامپانزه‌ها با افزایش احتمال مواجهه با پلنگ، در کفتارها با احتمال بیشتر کشته‌شدن به‌دست شیرها و در گرگ‌ها با پرسه‌زنی بیشتر و تبدیل‌شدن به رهبر گله ارتباط داشته است. اما وجود این ارتباط‌ها الزاماً به معنای آن نیست که انگل رفتار حیوان را تغییر داده است.
گرگ‌های یلوستون نمونه‌ای برای توضیح این موضوع به شمار می‌روند. نتایج پژوهشی در سال ۲۰۲۲ نشان داد گرگ‌های دارای زیستگاه مشترک بیشتر با کوگارها (شیر کوهی)، شانس بالاتری برای ابتلا به توکسوپلاسما گوندی دارند. از طرف دیگر، گرگ‌های آلوده تمایل بیشتری به خروج از قلمرو خود نشان می‌دادند و احتمال رهبری آن‌ها در گله نیز بیشتر بود؛ این رفتار می‌توانست میزان رویارویی آن‌ها با کوگارها را افزایش دهد.
در نتیجه، می‌توان چرخه‌ای از اثرگذاری متقابل را میان انگل و رفتار گرگ‌ها متصور شد؛ هرچند نقطه‌ی آغاز هنوز مشخص نیست. در واقع معلوم نیست آیا ابتلا به عفونت سبب پرسه‌زنی بیشتر گرگ‌ها در قلمرو کوگارها شده است، یا گرگ‌هایی که از ابتدا تمایل بیشتری به گشت‌وگذار داشتند، بیشتر با این انگل مواجه شده‌اند؟
