ایران رکورددار فرونشست زمین در دنیا؛ زندگی صدها هزار نفر در معرض خطر مستقیم است

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی ایران، زمین‌های سرتاسر کشور را به سمت فرونشست سریع سوق داده است. بیش از ۳۱,۴۰۰ کیلومتر مربع از کشور اکنون با سرعت بیش از ۱۰ میلی‌متر در سال پایین می‌رود. در نمونه‌ای شدیدتر، سطح زمین در نزدیکی شهر رفسنجان در استان کرمان، بیش از ۳۴ سانتی‌متر در سال کاهش یافته است.

فرونشست سریع زمین در ایران، حدود ۶۵۰هزار نفر را در معرض خطر بیشتر تهدیدات ناشی از تغییرات سطح زمین، مانند کم‌آبی و ناامنی غذایی قرار می‌دهد. هرچند بخشی از این مشکل به خشکسالی‌های مداوم در کشور مربوط می‌شود، مدیریت ضعیف منابع آب و برداشت بی‌رویه درطول دهه‌های گذشته، نقش اصلی را داشته‌اند.

در ایران، حدود ۶۰ درصد منابع آب از سفره‌های زیرزمینی تأمین می‌شود. برای بررسی اثرات این موضوع بر سطح زمین، جسیکا پین، دانشجوی دکترا در دانشکده زمین و محیط‌زیست دانشگاه لیدز در بریتانیا و همکارانش، از داده‌های راداری ماهواره‌ی سنتینل ۱ متعلق به آژانس فضایی اروپا استفاده کردند تا تغییرات سطح زمین در ایران را بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲ نقشه‌برداری کنند.

پژوهشگران ۱۰۶ منطقه فرونشست را شناسایی کردند که مساحتی معادل تقریباً ۳۱٬۳۹۰ کیلومتر مربع یا حدود دو درصد کشور را شامل می‌شود. پین در گفتگو با لایوساینس توضیح داد:

سرعت فرونشست در ایران یکی از بالاترین‌ها در جهان است. ما حدود صد منطقه در ایران پیدا کردیم که سرعت فرونشست بیش از ۱۰ میلی‌متر در سال دارند. در اروپا، سرعت‌های بیش از ۵ تا ۸ میلی‌متر در سال به عنوان نمونه‌های شدید در نظر گرفته می‌شوند.

پین افزود علت اصلی فرونشست، برداشت آب‌های زیرزمینی است و در ۷۷ درصد موارد، فرونشست با سرعت بیش از ۱۰ میلی‌متر در سال با فعالیت‌های کشاورزی ارتباط دارد.

برای مثال، در نزدیکی رفسنجان که از اقلیم بسیار خشک برخوردار است، مزارع پسته وجود دارد و برداشت شدید از منابع آب زیرزمینی انجام می‌شود. پین گفت: «فرونشست ۳۴ سانتی‌متری در سال شاید زیاد به نظر نرسد، اما درطول ۱۰ سال، سطح زمین حدود ۳ تا ۴ متر کاهش می‌یابد که واقعاً شدید است.»

یافته‌های پژوهشگران همچنین نشان داد که در شهر بردسکن در جنوب غربی خراسان رضوی، مساحتی برابر با ۱,۱۱۰ کیلومتر مربع تحت تأثیر فرونشست قرار داشت که ۴۰ درصد بیش‌تر از مساحت ثبت‌شده در مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۸ است.