اشتباه مرگباری که باعث سقوط هواپیمای هندی شد

هر دو موتور هواپیمای مدرن بویینگ ۷۸۷ در همان چند ثانیه‌ی ابتدایی پرواز، ناگهان توان خود را از دست می‌دهند، آن هم در حالی‌ که هیچ مشکلی گزارش نشده بود. پس از سقوط مرگبار پرواز ۱۷۱ هواپیمایی ایر ایندیا، این مسئله محور یک تحقیق بین‌المللی قرار گرفت.

پرواز ۱۷۱ در تاریخ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵ (۲۲ خرداد) در احمدآباد هند سقوط کرد و جان ۲۶۰ نفر را گرفت؛ نخستین سانحه‌ی منجر به مرگ برای دریم‌لاینر بویینگ.

طبق گزارش اولیه‌ی اداره‌ی بررسی سوانح هوایی هند، ضبط صدای کابین خلبان و داده‌های پروازی نشان می‌دهند که هواپیما بدون نقص فنی و به‌صورت صحیح برخاست و در سرعت ۱۸۰ نات (۳۳۶ کیلومتربرساعت) قرار داشت.

تنها در عرض یک ثانیه، هر دو کلید کنترل سوخت موتورها از حالت RUN به CUTOFF تغییر یافتند؛ یعنی موتورهای هواپیما ناگهان از سوخت محروم و خاموش شدند.

در فایل صوتی کابین، یکی از خلبان‌ها می‌پرسد: «چرا قطع کردی؟» و پاسخ می‌شنود: «من قطع نکردم.»

کلیدهای سوخت در دریم‌لاینر با ساختارهای ایمنی متعددی همراه‌اند. یک محافظ فلزی از بالای آن‌ها عبور کرده و برای تغییر وضعیت باید این محافظ را به‌طور آگاهانه بلند کرد و از یک مانع مکانیکی عبور داد. این کلیدها طوری طراحی شده‌اند که به‌هیچ‌وجه به‌صورت تصادفی یا خودکار حرکت نکنند.

پس از بازگرداندن کلیدها به حالت «ران» موتور شماره‌ی یک دوباره روشن شد؛ اما موتور دوم دیگر نتوانست نیروی لازم را فراهم کند. سیستم هیدرولیک اضطراری فعال شد و واحد توان کمکی (APU) فرآیند روشن‌شدن خودکارش را آغاز کرد؛ فرآیندی که طبق اعلام بویینگ حدود ۹۰ ثانیه طول می‌کشد، اما در این فاصله، هواپیما در حال سقوط بود و خلبان تنها چند ثانیه قبل از برخورد، پیام اضطراری را مخابره کرد.

بررسی‌ها احتمال نقص فنی، برخورد پرنده، آلودگی سوخت یا تنظیمات نادرست فلاپ و ارابه‌ی فرود را رد کرده‌اند. تمرکز روی رویه‌های کابین خلبان و احتمال خطای غیرعمد یا تصادفی در برخورد با کلیدها است.

سیستم‌های پیشرفته‌ی کنترل دیجیتال پرواز می‌توانند رانش نامتقارن را جبران کنند؛ اما وقتی هر دو موتور همزمان از کار بیفتند، این فناوری کاری از پیش نمی‌برد.

سانحه بار دیگر بحث نقش عوامل انسانی در سوانح هوایی را زنده کرد. تحقیقات نشان می‌دهند که تا ۷۰ درصد از سوانح هوایی ناشی از اشتباه انسانی هستند. مقام‌های ناظر به مسائلی مانند طراحی ارگونومیک کابین، جای‌گذاری محافظ کلیدها، مدیریت منابع خدمه و ریسک فشار ذهنی یا فراموشی مراحل پرواز نگاه دقیقی دارند.